سلام دوستلار ساغ اولین کی منیم وبلاگیما باش ووروسیز.
مهاباد ، خبرگزاري جمهوري اسلامي ۸۶/۰۸/۲۷
داخلي. اجتماعي. محيط زيست. درياچه اروميه.
گزارش و تحقيق : منوچهر صمدي
اگر گذري بر درياچه اروميه داشته باشيد در سكوت و غربت غمناك آن بوي مرگ را كه در سواحل آن در حال پرسه زدن است ميتوانيد بخوبي استشمام كنيد.
آري اين درياچه زيبا در آبي زلال خود مرگ خاموشي را به انتظار نشسته است كه حتي،هاي و هوي و شر و شور مسافران و گردشگران هم نميتواند اين فرياد خاموش را در خود پنهان نمايد .
چي چست نيز بيآنكه از اين همه بيتوجهي انسانها خمي به ابرو آورد همچون مادري دلسوز هنوز هم غم مسافران آينده و فرداي بدون درياچه را ميخورد .
آيا براستي بايد اين واقعيت را باور كرد كه درياچه اروميه نفسهاي آخر خود را ميكشد ؟
كارشناسان محيط زيست از مدت هشت سال پيش وضعيت درياچه اروميه را بحراني اعلام كرده و معتقدند در صورتيكه اقدامات لازم براي احياي اين درياچه صورت نگيرد درياچه اروميه در آيندهاي نه چندان دور از بين خواهد رفت .
بروز اين وضعيت كه هنوز مورد توجه جدي مسوولان ذيربط قرار نگرفتهاست خطر خشك شدن اين درياچه را كه به عنوان بزرگترين تالاب كشور بشمار ميرود را در آيندهاي نه چندان دور بسيار جدي كرده است .
نگراني درمورد وضعيت اين درياچه زماني جدي تر ميشود كه با وجود بارندگي هاي مطلوب چند سال اخير هيچگونه بهبودي دروضعيت آن مشاهده نشده و پسروي و كاهش سطح آب آن همچنان ادامه داشته و ازارتفاع آب اين درياچه دائما كاسته ميشود .
مطالعات مديريت زيست بوم حوزه آبريز درياچه اروميه كه با همكاري بانك جهاني به اتمام رسيدهاست نشان ميدهد درياچه اروميه به عنوان دومين درياچه شور جهان تا كمتر از ۲۰سال آينده با بحران شديدي مواجه خواهد شد .
درياچه چي چست
…………..
قدمت درياچه اروميه به هزاران سال پيش از اين ميرسد و درياچه اروميه از اعصار بسيار كهن با نامهاي گوناگون در آثار مورخان ديده شده است.
در اوستا و ساير كتب پهلوي اين درياچه را مقدس شمردهاند و آنرا “چيچسته” و “چيچست” و گاهي “چيكست” ناميدهاند.
فردوسي نيز در شاهنامه نام اين درياچه را بارها بردهاست بطوريكه در بيتي ميگويد: دراين آب چيچست پنهان شدهاست/ بگفتم به تور از چونانكه هست.
درياچه اروميه به دليل قدمت و قداستي كه از گذشتههاي دور داشته است در ميان افسانهها و حكايات مردم آذربايجان و عليالخصوص اروميه نيز از جايگاه والايي برخوردار است چنانكه افسانهاي زيبا و شنيدني ميان مردم اروميه از اين درياچه نقل ميشود .
براساس اين افسانه “دختر اورميا كهبراي نجات مردم شهر و ديارش شب هنگام كنار درياچه چراغ افروخته بود به دست سپاهان اشور اسير و چراغش شكسته و خودش بعد از شكنجه در ساحل درياچه كشته شد “.
قديميها ميگويند از خاكستر اين دختر زنبقهاي بنفشي روييدند كه هر سال در سواحل درياچه ميرويند و اين زنبقها در واقع نگهبان شهر ، دريا و مردم هستند .
شرايط جغرافيايي درياچه اروميه
…………………………
درياچه اروميه در ميان دو استان آذربايجان شرقي و غربي و در ميان حوزه آبريز سه استان آذربايجان غربي ، آذربايجان شرقي و كردستان قرار دارد.
درياچه اروميه بزرگترين آبگير آسياي غربي است و از دوران دوم زمين شناسي قدمت دارد و ازنظر زمين شناسي گودالي است كه براثر چين خوردگي بوجود آمده است.
ارتفاع آن ازسطح درياي آزاد ۱۲۷۸متر و بلندترين منطقه آن نيز ۱۶۰۰متر ارتفاع دارد ، طول درياچه ۱۳۰تا ۱۴۰كيلومتر است و عرض آن در پهنترين قسمت ۵۸كيلومتر و در كم عرضترين قسمت در شمالغربي ۱۵كيلومتر است .
درياچه اروميه بعنوان بزرگترين پهنه آبي فلات ايران در تلطيف آب و هوا، تامين رطوبت لازم براي رشد و نمو گياهان و تعادل آبهاي زيرزميني نقش حياتي داشته و در سالهاي اخير پنج قطعه از جزاير اين درياچه مانند جزيره اسلامي به خشكي وصل شده است كه در تاريخ حيات درياچه اروميه سابقه نداشته است.
عرصه طبيعي جزاير درياچه اروميه كه داراي ۱۰۲جزيره كوچك و بزرگ است به صورت تپه ماهور و با پوشش گياهي استپي محل زاد و ولد انواع پرندگان و جانوارن وحشي است .
محيط درياچه اروميه نيز ۴۶۳كيلومتر بوده وحوزه آبريز ۱۴رودخانه دائمي و فصلي ميباشد .
پارك ملي درياچه اروميه يكي از ۵۹ذخيرهگاه طبيعي محيط زيست جهان است كه به دليل طبيعت مناسب آن براي زيست دائمي و موقت انواع پرندگان كمياب و نادر جهان و زيباييهاي طبيعي سواحل و جزاير آن از سوي يونسكو به عنوان يك ذخيرهگاه بيوسفري در جهان شناخته شده است .
اين درياچه با زيباييهاي طبيعي خود يكي ازبزرگترين معادن املاح جهان نيز بشمار ميرود كه نزديك به هشت ميليارد مترمكعب انواع نمكها را در خود جاي داده است .
اهميت زيست محيطي درياچه اروميه
………………………….
درياچه اروميه يكي از مناطق حفاظت شده مهم جهان است كه در مقياس جهاني در تداوم چرخه حياتي تعدادي از پرندگان مهاجر نقش تعيينكننده اي ايفا مي نمايد و شايد در دنيا دركمتر جايي بتوان يافت كه به اندازه درياچه اروميه مورد توجه متوليان محيط زيست خارجي قرار گرفته باشد .
درياچه اروميه و حريم آن به عنوان يكي از ۱۴پارك ملي مشمول محدوديتهاي ويژه است .
يونسكو در برنامه جهاني (انسان و بيوسفر) يا (انسان و زيستكره) ۹نقطه را براي حفاظت انتخاب كرده كه يكي از آنها درياچه اروميه ميباشد .
كنوانسيون رامسر نيز كه درسال ۱۳۴۹برگزار گرديد و ۱۲۰كشور جهان به آن پيوستهاند ۲۰تالاب پراهميت را در دنيا براي حفاظت موكد برگزيدهاند كه درياچه اروميه يكي از آن جمله است.
پس از كنفرانس سازمان ملل متحد درباره “توسعه زيست محيطي” كه با شركت ۱۸۰كشور تحت عنوان (مجمع سران زمين) در شهر ريودوژانيرو در سال ۱۹۹۲ برگزار و با صدور اعلاميهاي در سال ۱۹۹۴به نتيجه انجاميد موجب فعال شدن طرح تسهيلات زيست محيطي جهان در چارچوب GEFگرديد .
براساس بازديد كارشناسان GEFاز درياچه اروميه، اولين منطقهاي كه مناسب تشخيص داده شد و قابل حفاظت دانسته شد حوضه درياچه اروميه بود كه موجب برگزاري كارگاهي در شهر اروميه نيز تحت عنوان “راه حل اكوسيستمي براي مديريت درياچه اروميه ” در سال ۱۳۸۰شد .
ارزشهاي مهم اكولوژيكي درياچه اروميه
……………………………..
تالاب درياچه اروميه باداشتن آب شور و بهدليل ويژگيهاي طبيعي و اكولوژيكي منحصر بفرد از مهمترين و با ارزشترين اكوسيستمهاي ايران است .
اين تالاب داراي دو نوع اكوسيستم آبي و خشكي بوده كه اكوسيستم آبي آن شامل آب شور درياچه و اراضي باتلاقي حاشيه آن است در داخل آب شور اين درياچه يكنوع جانور آبزي بنام آرتميا اروميانا و ۱۲گونه از جلبكها زيست ميكنند كه از منابع غذايي عمده پرندگان آبزي و كنار آبزي است .
اكوسيستم خشكي نيز شامل ۱۰۲جزيره بزرگ و كوچك ميباشد كه هر يك تامين كننده بخشي از نيازهاي حياتي درياچه به شمار ميرود.
بزرگترين اين جزاير به ترتيب كبودان (قويون داغي) با داشتن قوچ و ميش ارمني و اشك با داشتند گوزن زرد ايراني ، اسپير و آرزو با داشتن پوشش گياهي غني داراي اهميت ويژهاي ميباشند .
جزاير نه گانه (دوقوزلر) از جزاير كوچك درياچه هستند كه مكان بسيار مهمي براي جوجه آوري پليكان سفيد، فلامينگو، تنجه و كاكايي صورتي است.
از پرندگان شاخص ديگر حاشيه تالاب كه ارزش فوقالعاده زيستي نيز برخوردار است ميتوان به “باكلان كوچك” و “خروس كولي سينه سياه” اشاره نمود .
اين درياچه به همراه تالابهاي حاشيه خود ( بخصوص تالابهاي حاشيه جنوبي ) از مهمترين مكانهاي پذيراي پرندگان مهاجر ميباشد .
از پرندگان تاكنون ۱۸۶گونه متعلق به ۲۲خانواده بومي و مهاجر در اين درياچه شناسايي شدهاند كه اين تنوع زيستي در يك محدوده در جهان كم نظير است .
بررسيهايي كه به منظور آشنايي با زندگي اين پرندگان با حلقهگذاري انجام ميگيرد اهميت جهاني اين زيستگاه را نشان داده و حاكي از آنست كه اين پرندگان در سطح وسيعي از كره زمين به اين درياچه مهاجرت ميكنند.
در آب شور درياچه نيز چند نوع جلبك بنام (آنترومورفا)زندگي ميكنند كه غذاي سخت پوستاني بنام آرتميا شده و اين سخت پوستان نيز خود مورد تغذيه پرندگاني از جمله فلامينگو قرار ميگيرند .
اين روند و چرخه حيات در طي اعصار و قرون ممادي چنان نظمي يافته است كه چرخه حيات اين زيستمندان را تداوم بخشيدهاست و بطور بديهي بهم خوردن چرخه زندگي هريك از اين آبزيان ميتواند چرخه زندگي ساير زيستمندان را مختل سازد.
۵۳۰/۵۸۴
عوامل تهديدكننده درياچه اروميه
…………………………
اغلب كارشناسان از مهار وسيع و بدون كارشناسي جريانهاي آبهاي سطحي حوزه آبريز اين درياچه در طي يك دهه اخير به عنوان مهمترين عامل تهديدكننده حيات درياچه اروميه نام ميبرند .
طي سالهاي اخير اين نكته كاملا روشن شده كه اغلب سدهاي احداث شده، محيط هاي پايين دست خود را تحت تاثير قرار دادهاند و درياچه اروميه بارزترين نمونه از اين دست است .
با توجه به آنكه در حوزه آبريز درياچه اروميه و اغلب رودخانههاي منتهي به اين درياچه تعداد زيادي سد ساخته شده كه برخي مورد بهرهبرداري قرار گرفته و برخي نيز در حال احداث هستند شوري آب اين درياچه به شدت افزايش يافته و از حد اشباع گذشته و به اعتقاد كارشناسان هم اكنون به مرحلهاي رسيده كه خطر مرگ درياچه را به دنبال دارد .
در زمان حاضر پنج سد مهاباد، شهرچايي اروميه، سد ماكو، حسنلوي نقده و شهيد كاظمي بوكان در آذربايجان غربي وجود دارد كه اين تعداد يك ميليارد و ۷۰۰ميليون متر مكعب از آبهاي جاري استان را مهار كرده است.
اين درحاليست كه ۱۱سد ديگر در حوزه آبريز درياچه اروميه با ظرفيت كلي يك ميليارد و ۵۴۳ميليون متر مكعب در دست احداث ميباشد كه از اين تعداد هفت سد به ظرفيت ۲۳۵ميليون متر مكعب تا پايان امسال مورد بهرهبرداري قرار خواهند گرفت .
در همين حال هفت سد ديگر نيز در آذربايجان غربي در دست مطالعه هستند كه با بهرهبردراي از اين سدها نيز ۵۵۸ميليون متر مكعب از آبهاي سطحي استان مهار خواهد شد .
در زمان حاضر نيز سالانه چهار ميليارد و ۲۰۰ميليون متر مكعب از آبهاي سطحي و زيزميني آذربايجان غربي براي مصارف كشاورزي ، شرب شهري و روستايي در سطح اين استان به مصرف ميرسد كه از اين ميزان نيز يك ميليارد و ۸۰۰ ميليون متر مكعب از سفرههاي زيرزميني، يك ميليارد و ۷۰۰ميليون متر مكعب از آب ذخيره شده در پشت سدها و ۶۰۰ميليون متر مكعب نيز از آبهاي جاري استفاده ميشود .
اين درحاليست كه حدود پنج شبكه آبياري و زهكشي نيز در اين حوزه احداث شده و پيش بيني ميشود شبكههاي ديگري نيز بر آن افزوده شود .
با اين وجود بر اساس اعلام مطالعات مديريت زيست بوم آبريز درياچه اروميه كه با همكاري بانك جهاني منتشر شده است قرار است تا سال ۲۹ ،۱۴۰۰سد ذخيرهاي، ۱۱سد انحرافي و ۱۶پروژه برق آبي ديگر هم در اين حوزه به مرحله بهرهبرداري برسد.
كارشناسان سازمان حفاظت از محيط زيست كشور عوامل انساني بويژه ساخت بي رويه سدها را درخشك شدن بخشي از آب درياچه اروميه موثر دانسته و معتقدند:
ساخت سدها جريان سيلابها را كنترل كرده و آب تنظيم شده مورد بهرهبرداري قرار گرفته و وارد درياچه اروميه نميشود .
آنان همچنين استفاده بيرويه از آبهاي زيرزميني براي آبياري باغات توسعه يافته اطراف درياچه اروميه را در وضعيت آب اين درياچه تاثيرگذار ميدانند .
به اعتقاد آنان چنانچه حق آبه درياچه اروميه از سوي وزارت نيرو تامين نشود روند بحراني و خشك شدن تدريجي اين تالاب بزرگ ايران همچنان ادامه خواهد داشت .
عوارض و نتايج حاصل از اين بحران
……………………………
در زمان حاضر به دليل كاهش جريان ورودي آب به درياچه اروميه، ارتفاع آب اين درياچه به ميزان پنج متر نسبت به ماكزيميم آن كاهش پيدا كرده و باعث شده تا ۱۲۰هزار هكتار از عرصههاي جنوبي، شرقي و نقاط پست اين درياچه به شورهزار تبديل گردد .
پسروي آب درياچه آنچنان زياد است كه در برخي سواحل بويژه سواحل جنوبي گاهي به دهها كيلومتر هم ميرسد .
كاهش آب اين درياچه باعث بالا رفتن ميزان شوري آب بهحدود ۲۹۰تا ۳۰۰گرم در هر ليتر شده كه اين امر نيز موجب تشكيل بلورهاي حجيمي از نمك در كف اين درياچه شده است .
اين درحاليست كه ميزان غلظت نمك در آب اين درياچه را در شرايط عادي ۱۶۰ گرم در ليتر است .
هم اكنون سواحل كم عمق درياچه اروميه با انباشت بلورهاي نمك روبروست به طوريكه سفيدي آن از دوردستها نيز ديده ميشود.
در برخي نقاط درياچه نيز تودههاي بزرگي از نمك از ميان آنها سربرآورده و به تپههاي بزرگ و كوچك تبديل شدهاند .
كارشناسان معتقدند اين كوچك شدن مساحت درياچه اروميه هشدار مهمي است زيرا شورهزار حاصل از اين عقب نشيني تمام اراضي، مزارع ساختمانها و نواحي مسكوني و آباديهاي اطراف را تهديد خواهد كرد زيرا با وزش باد، نمك موجود در شورهزارهاي پديد آمده بسوي اين اراضي و نواحي مسكوني هدايت و منتشر شده و همين امر موجب خشكسالي ميشود كه تاثير مستقيم برروي كشاورزي منطقه، سلامت مردم و افزايش مهاجرتها خواهد شد .
به اعتقاد آنان اين اقدامات و عوارض ناشي از آن كه به دليل عدم اجراي ارزيابيهاي زيست محيطي در طراحي و برنامهريزي و احداث سدها رخ داده برخلاف اهداف تعيين شده در سياست بيابان زدايي كشور بوده است زيرا ايجاد شورهزار ها و بروز خشكسالي در منطقه، گسترش و افزايش مناطق كويري را در پي دارد.
كارشناسان ميگويند كويرهاي حاصل از عقب نشيني درياچه اروميه به ويژه از نوع كويرهاي بسيار خطرناك است.
آنان معتقدند اساسا كويرها از نظر تركيبات خاك به دو دسته كوير نمك و كوير بدون نمك تقسيم ميشوند كه كويرهاي نمكي از نوع بسيار خطرناك به شمار ميروند كه ادامه حيات گونههاي بومي منطقه را مورد مخاطرات جدي قرار ميدهند.
پسروي آب درياچه اروميه و جانداران
……………………………
بر اثر كاهش ارتفاع آب درياچه اروميه پنج جزيره از جزاير نه گانه اين درياچه به خشكي متصل شدهاند و موجب بروز وضعيت نگرانكننده اي براي پارك ملي درياچژه اروميه شده است .
با اتصال اين جزاير به خشكي ادامه زيست و زادآوري برخي از پرندگان نادر از جمله پليكان و فلامينگو نيز به شدت به مخاطره افتاده بطوريكه از شمار پرندگاني كه هرساله براي زمستان گذراني به پارك ملي درياچه اروميه مهاجرت ميكردند به نحو چشمگيري كاهش يابد .
پيش از اين محصور بودن اين جزاير بوسيله آب از ورود حيوانات وحشي و همچنين انسانها به اين جزاير جلوگيري بعمل ميآورد كه هم اكنون با از بين رفتن اين موانع امنيت حاكم در اين جزاير براي وحوش از بين رفته است .
شوري بيش از حد آب پارك ملي درياچه اروميه، زندگي پرندگان ديگر را نيز در اين درياچه به خطر انداخته بطوريكه هر ساله از تعداد پرندگاني كه به اين درياچه مهاجرت كنند شمار زيادي گرفتار بلورهاي نمك شده و قادر به پرواز نميشوند .
غلظت زياد نمك كه كريستاليزه شده و بشكل بلور در پاها و زيربال پرندگان جمع ميشود باعث شده تا پرندگان نتوانند بخوبي پرواز كرده و در نتيجه عدم تغذيه و مرگ و مير آنها افزايش پيدا كند كه اين پديده در پرندگاني چون “كشيم” بيشتر به چشم ميخورد.
علاوه بر اين زندگي “گوزن زرد” و “قوچ و ميش ارمني” ساكن در جزاير اشك و كبودان پارك ملي درياچه اروميه نيز به دليل كمبود علوفه و آب شيرين با مشكل جدي روبرو شده بطوريكه سازمان محيط زيست در پي تخليه بخشي از گونه هاي جانوري مذكور به ديگر زيستگاهها ميباشد .
در زمان حاضر ۸۰۰راس قوچ و ميش ارمني و ۲۰۰راس گوزن زرد در جزاير اشك و كبودان زيست ميكنند .
آرتميا، تلاش براي ماندن
…………………..
درياچه اروميه بزرگترين زيستگاه طبيعي آرتميا در دنيا است .
آرتمياي درياچه اروميه تنها موجود زنده درياچه است كه ميتواند در آب غليظ و شور اين درياچه زندگي و از جلبكهاي موجود درياچه تغذيه كند .
آرتميا مشخصترين موجود زنده درياچه اروميه است كه غذاي اصلي پرندگاني مانند فلامينگو را تشكيل ميدهد و بيشترين منبع غذايي براي ماهيان خاوياري است .
آرتميا هم اكنون به دليل شوري بسيار بالاي آب درياچه اروميه در معرض تهديد جدي قرار دارد كه بسيا نگرانكننده است و اگر فكري به حال آن نشود ادامه حيات اين موجود ارزشمند در اروميه با خطر جدي مواجه خواهد شد .
۵۳۰ /۵۸۴
كارشناسان سازمان حفاظت محيط زيست معتقدند سيستهاي (تخم آرتميا) موجود در درياچه اروميه تخمهاي رسوب يافته سالهاي گذشته است كه چون شوري آب بسيار بالا رفته است وزن مخصوص اين تخمها كاهش يافته و به سطح آب ميآيند.
به اعتقاد آنان زايندگي آرتميا به دليل شوري بيش از حد آب ( ۳۰۰گرم در ليتر) باعث شده تا زايندگي آرتميا به نقطه صفر نزديك شود و چون تخمها به يك بيست و پنجم سالهاي گذشته رسيده است هماكنون سيستها هم به سختي پيدا ميشوند كه اين يك هشدار جدي براي اكوسيستم درياچه اروميه است .
در چنين شرايطي كه هيچ موجود زندهاي نتواند در يك درياچه حيات داشته باشد درياچه رو به مرگ نزديك ميشود و افزايش غلظت شوري تنها موجب افزايش استفاده معدني شده و در نتيجه استفادههاي اكولوژيكي را نابود مينمايد.
در زمان حاضر بر اثر شوري بيش از حد آب تعداد تخم آرتميا از ۵تا ۳۰ عدد در هر ليتر آب درياچه به يك تخم كاهش يافته است .
غروب چيچست و بيرونقي صنعت گردشگري
……………………………
درپي عقب نشيني درياچه اروميه و كاهش شديد مساحت آن فعاليتهاي توريستي در اطراف اين درياچه نيز عملا با تهديد جدي مواجه شده است.
در زمان حاضر از مجموع ۵۷۰هزار هكتار مساحت درياچه اروميه حدود ۱۲۰هزار هكتار آن به ويژه در مناطق جنوب و شرق و نيز حواشي پست به شورهزار تبديل شده است .
به همين دليل در حال حاضر با عقب نشيني درياچه، عمده اسكلهها و امكانات پهلوگيري قايقها و كشتيها درسواحل و جزاير تعطيل شده و همين مسئله فعاليت هتلها و ديگر اماكن توريستي پيرامون درياچه اروميه را باركود شديدي مواجه كرده است .
هم اكنون تعداد زيادي از اسكلهها و شناورهاي اين درياچه نيز به ويژه در مناطقي چون رشكان، گلمانخانه، كبودان و اشك به دليل كاهش ارتفاع و پسروي آب از كار افتادهاند .
همين امر باعث شده تا سازمان محيط زيست نيز فعاليتهاي گردشگري و بويژه ترددهاي گشتهاي توريستي را در اين درياچه محدود نمايد .
در همايش “بررسي قابليتها و ظرفيتهاي توسعه گردشگري در آذربايجان غربي” نيز كه اخيرا در اين استان برگزار شد شركتكنندگان در اين همايش با ابراز نگراني درباره وضعيت زيست محيطي درياچه اروميه خواستار مساعدت سازمان حفاظت محيط زيست براي ممانعت از توقف فعاليتهاي گردشگري در پيرامون اين درياچه شدند .
كارشناسان بخش گردشگري نيز معتقدند درطول چند سال اخير فعاليت گستردهاي براي جذب سرمايهگذاري در استان آذربايجان غربي انجام شده است كه توقف اين فعاليتها در محدوده درياچه اروميه و ادامه روند فعلي وضعيت اين درياچه و پسروي مداوم آب آن قطعا اين سرمايهگذاريها را با خطر مواجه خواهد كرد.
حرف آخر
………
مرگ تدريجي درياچه اروميه بزرگترين تالاب كشور، دومين درياچه شور جهان تنها خشك شدن يك درياچه نمك بيخاصيت نيست ، مرگ درياچه اروميه يعني بهم ريختن وضعيت اكوسيستم و از بين رفتن منابع كلان كشاورزي و اقتصادي، يعني از دست دادن يكي از زيستگاههاي بزرگ بيوسفري جهان ، يعني از بين رفتن ميراثي چند هزار ساله و نابودي يكي از جاذبههاي منحصر بفرد گردشگري ايران و جهان. ك/۵
۵۳۰/۵۸۴
تانری امانندا
منبع :اورمو کیتابخاناسی
